Τι είναι ο τραυλισμός
Ο τραυλισμός είναι διαταραχή της ροής της ομιλίας. Το άτομο ξέρει ακριβώς τι θέλει να πει, αλλά η παραγωγή διακόπτεται με τρεις βασικούς τρόπους:
- Επαναλήψεις ήχων ή συλλαβών: «μπα-μπα-μπα-μπάλα».
- Επιμηκύνσεις ήχων: «σσσσσκύλος».
- Μπλοκαρίσματα: το στόμα παίρνει τη θέση για τον ήχο, αλλά για λίγο δεν βγαίνει τίποτα.
Συχνά συνυπάρχουν δευτερογενείς συμπεριφορές: ένταση στο πρόσωπο ή στον λαιμό, ανοιγοκλείσιμο των ματιών, κίνηση του κεφαλιού, αντικατάσταση της «δύσκολης» λέξης με άλλη, αποφυγή καταστάσεων όπου πρέπει να μιλήσει. Αυτές οι συμπεριφορές, και όχι οι ίδιες οι δυσρυθμίες, είναι συχνά το μεγαλύτερο βάρος για το άτομο.
Σύμφωνα με το Stuttering Foundation και το NIDCD, περίπου 5% των παιδιών τραυλίζουν για κάποια περίοδο, ενώ στους ενήλικες το ποσοστό είναι περίπου 1%. Η διαφορά σημαίνει ότι τα περισσότερα παιδιά, περίπου τα τρία στα τέσσερα, σταματούν να τραυλίζουν, με ή χωρίς θεραπεία. Ο τραυλισμός είναι συχνότερος στα αγόρια και εμφανίζεται συχνά σε περισσότερα μέλη της ίδιας οικογένειας, κάτι που δείχνει γενετική συμμετοχή.
Φυσιολογικές δυσρυθμίες ή τραυλισμός;
Ανάμεσα στα δύο και τα τριάμισι έτη σχεδόν όλα τα παιδιά «σκοντάφτουν» στην ομιλία, γιατί οι σκέψεις τρέχουν πιο γρήγορα από τη γλώσσα. Η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη, αλλά υπάρχουν ενδείξεις.
| Μάλλον φυσιολογική δυσρυθμία | Μάλλον τραυλισμός |
|---|---|
| Επανάληψη ολόκληρων λέξεων ή φράσεων: «θέλω, θέλω, θέλω νερό» | Επανάληψη ήχων ή συλλαβών: «θε-θε-θε-θέλω», επιμηκύνσεις, μπλοκαρίσματα |
| Μία ή δύο επαναλήψεις τη φορά | Τρεις ή περισσότερες επαναλήψεις, πολλές φορές στην ίδια πρόταση |
| Χωρίς ένταση, το παιδί δεν το προσέχει | Ένταση στο πρόσωπο, αλλαγή τόνου, το παιδί δείχνει ενόχληση ή σταματάει να μιλάει |
| Έρχεται και φεύγει σε λίγες εβδομάδες | Διαρκεί πάνω από έξι μήνες ή επιδεινώνεται |
| Χωρίς οικογενειακό ιστορικό | Γονιός, αδερφός ή άλλος συγγενής που τραυλίζει ή τραύλιζε |
Παράγοντες που συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα να επιμείνει ο τραυλισμός: έναρξη μετά τα τριάμισι έτη, διάρκεια πάνω από έξι έως δώδεκα μήνες, οικογενειακό ιστορικό επίμονου τραυλισμού, αγόρι, συνύπαρξη άλλων δυσκολιών στην ομιλία ή τον λόγο. Κανένας από αυτούς δεν είναι βεβαιότητα. Είναι λόγοι να μην περιμένετε.
Πότε να απευθυνθείτε σε λογοθεραπευτή
- Οι δυσρυθμίες διαρκούν πάνω από έξι μήνες.
- Το παιδί δείχνει ένταση, αγωνία ή ντροπή όταν μιλάει, λέει «δεν μπορώ να το πω» ή σταματάει να μιλάει.
- Ο τραυλισμός ξεκίνησε μετά τα τρία με τριάμισι έτη.
- Υπάρχει τραυλισμός στην οικογένεια.
- Εσείς ανησυχείτε. Μια αξιολόγηση που καταλήγει σε «παρακολούθηση» είναι απολύτως χρήσιμη.
Στην πρώιμη ηλικία, τα προγράμματα με καλά αποτελέσματα βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στους γονείς: ο λογοθεραπευτής εκπαιδεύει την οικογένεια να αλλάξει τον τρόπο που επικοινωνεί στο σπίτι και να ενισχύει τη ρέουσα ομιλία με ήρεμο, συστηματικό τρόπο. Στα παιδιά σχολικής ηλικίας προστίθενται τεχνικές ομιλίας και δουλειά με τα συναισθήματα και την αποφυγή. Αναλυτικά για τη διαδικασία, δείτε πώς γίνεται η αξιολόγηση.
Μύθοι που βλάπτουν
- «Το παιδί τραυλίζει γιατί είναι αγχώδες ή ντροπαλό.» Το άγχος δεν προκαλεί τραυλισμό. Ο τραυλισμός έχει νευρολογική και γενετική βάση. Το άγχος μπορεί να τον κάνει πιο έντονο σε συγκεκριμένες στιγμές, όπως και η κούραση ή η βιασύνη, όμως δεν είναι η αιτία.
- «Φταίνε οι γονείς.» Όχι. Ούτε η αυστηρότητα ούτε η υπερπροστασία ούτε το ότι «το πιέσατε να μιλήσει» προκαλούν τραυλισμό. Ο τρόπος που μιλάτε μπορεί να βοηθήσει το παιδί, αλλά δεν δημιούργησε το πρόβλημα.
- «Το έπιασε από άλλο παιδί.» Ο τραυλισμός δεν μεταδίδεται με μίμηση.
- «Πες του να πάρει ανάσα και να μιλήσει αργά.» Οι οδηγίες αυτές στρέφουν την προσοχή του παιδιού στο πώς μιλάει και συνήθως αυξάνουν την ένταση. Δουλεύει το αντίθετο: να μιλάτε εσείς πιο αργά.
- «Τα παιδιά που τραυλίζουν είναι λιγότερο έξυπνα.» Ο τραυλισμός δεν σχετίζεται με τη νοημοσύνη.
- «Στους ενήλικες δεν γίνεται τίποτα.» Η θεραπεία στους ενήλικες δεν εξαφανίζει συνήθως τον τραυλισμό, αλλά αλλάζει ουσιαστικά το πώς το άτομο μιλάει και, κυρίως, το πόσο ο τραυλισμός καθορίζει τη ζωή του.
Πώς να μιλάτε με το παιδί που τραυλίζει
- Μιλήστε εσείς πιο αργά και ήρεμα, με μικρές παύσεις. Το παιδί υιοθετεί τον ρυθμό σας χωρίς να του το ζητήσετε.
- Περιμένετε. Αφήστε ένα δευτερόλεπτο πριν απαντήσετε. Μην τελειώνετε τις λέξεις του και μην μαντεύετε τι θέλει να πει.
- Κρατήστε φυσική βλεμματική επαφή όταν κολλάει. Αν αποστρέφετε το βλέμμα, το παιδί καταλαβαίνει ότι κάτι είναι «λάθος».
- Λιγότερες ερωτήσεις, περισσότερα σχόλια. Αντί για «τι έκανες σήμερα στο σχολείο;», πείτε «βλέπω ότι ζωγράφισες κάτι». Οι ερωτήσεις απαιτούν άμεση απάντηση, τα σχόλια αφήνουν χώρο.
- Πέντε με δέκα λεπτά την ημέρα μόνο με το παιδί, σε ήρεμο παιχνίδι, όπου αυτό διαλέγει το θέμα και κανείς δεν βιάζεται.
- Μειώστε τον ανταγωνισμό για τον λόγο στο σπίτι: όλοι μιλούν με τη σειρά τους, κανείς δεν διακόπτει.
- Μιλήστε ανοιχτά για τον τραυλισμό, ήρεμα, χωρίς δράμα. Αν το παιδί πει «δεν βγαίνει η λέξη», απαντήστε «ναι, μερικές φορές οι λέξεις κολλάνε, δεν πειράζει, σε ακούω». Η σιωπή γύρω από το θέμα το κάνει ντροπή.
- Ενημερώστε το σχολείο: ο νηπιαγωγός ή ο δάσκαλος πρέπει να ξέρει να μη βιάζει το παιδί, να μην το «σώζει» και να παρεμβαίνει αν υπάρχει κοροϊδία.
Τραυλισμός στους ενήλικες
Ο ενήλικας που τραυλίζει έχει συνήθως πίσω του χρόνια εμπειρίας: ξέρει ποιες λέξεις «φοβάται», έχει μάθει να τις αντικαθιστά, να αποφεύγει το τηλέφωνο, να παραγγέλνει ό,τι μπορεί να πει εύκολα αντί για ό,τι θέλει. Η θεραπεία στους ενήλικες δουλεύει σε δύο επίπεδα:
- Τεχνικές ομιλίας: ήπια έναρξη του ήχου, ελεγχόμενος ρυθμός, παύσεις, τροποποίηση του μπλοκαρίσματος την ώρα που συμβαίνει ώστε να βγαίνει με λιγότερη ένταση.
- Στάση απέναντι στον τραυλισμό: μείωση της αποφυγής, έκθεση στις καταστάσεις που το άτομο φοβάται, ανοιχτή αναφορά στον τραυλισμό όταν χρειάζεται («τραυλίζω, δώστε μου ένα λεπτό»). Οι ομάδες αυτοβοήθειας ατόμων που τραυλίζουν έχουν σημαντικό ρόλο σε αυτό.
Το άγχος, η έλλειψη ύπνου και η πίεση χρόνου κάνουν τον τραυλισμό πιο έντονο, γι' αυτό πολλοί ενήλικες ωφελούνται και από δουλειά στη διαχείριση του στρες. Περισσότερα στο άρθρο Άγχος, ύπνος και ομιλία.
Προσοχή σε μια ιδιαίτερη περίπτωση: αν ένας ενήλικας που δεν τραύλιζε ποτέ αρχίσει ξαφνικά να τραυλίζει, χρειάζεται νευρολογική εκτίμηση. Ο επίκτητος τραυλισμός μπορεί να συνδέεται με εγκεφαλικό, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, φάρμακα ή έντονο ψυχολογικό τραύμα και αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τον αναπτυξιακό.
Τι να περιμένετε από τη θεραπεία
Στα προσχολικά παιδιά ο ρεαλιστικός στόχος είναι συχνά η πλήρης ή σχεδόν πλήρης ρέουσα ομιλία. Στα μεγαλύτερα παιδιά και στους ενήλικες, ο στόχος είναι ομιλία με λιγότερη ένταση, λιγότερη αποφυγή και ένα άτομο που λέει ό,τι θέλει, σε όποιον θέλει, ακόμη κι αν κάποιες φορές τραυλίζει. Κανένας σοβαρός επαγγελματίας δεν υπόσχεται «θεραπεία» του τραυλισμού σε λίγες εβδομάδες, και αξίζει να είστε επιφυλακτικοί απέναντι σε συσκευές ή μεθόδους που διαφημίζονται έτσι.
Συχνές ερωτήσεις
Το παιδί μου (3 ετών) άρχισε να τραυλίζει ξαφνικά. Τι κάνω σήμερα;
Μιλήστε πιο αργά, αφήστε παύσεις, μην το διορθώνετε και μην του λέτε να «ηρεμήσει». Σημειώστε την ημερομηνία έναρξης και, αν γίνεται, τραβήξτε ένα μικρό βίντεο. Αν σε λίγες εβδομάδες δεν υποχωρεί, αν υπάρχει ένταση ή οικογενειακό ιστορικό, κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση.
Τραυλίζει μόνο όταν είναι κουρασμένο ή ενθουσιασμένο. Είναι τραυλισμός;
Η μεταβλητότητα είναι χαρακτηριστικό του τραυλισμού, όχι επιχείρημα εναντίον του. Σχεδόν όλα τα παιδιά που τραυλίζουν έχουν «καλές» και «κακές» μέρες. Αυτό που μετράει είναι το είδος των δυσρυθμιών, η διάρκεια και η αντίδραση του παιδιού.
Να διορθώνω το παιδί όταν κολλάει;
Όχι. Η διόρθωση και οι οδηγίες («πάρε ανάσα», «πες το ξανά») αυξάνουν την πίεση. Ακούστε το περιεχόμενο, απαντήστε σε αυτό που είπε και δώστε το παράδειγμα με ήρεμη, αργή ομιλία.
Μπορεί ένας ενήλικας να σταματήσει εντελώς να τραυλίζει;
Σε λίγες περιπτώσεις ναι, αλλά δεν είναι ο συνήθης στόχος. Η θεραπεία στους ενήλικες στοχεύει σε πιο εύκολη ομιλία, λιγότερη αποφυγή και περισσότερη ελευθερία στο τι και σε ποιον μιλάει κάποιος. Για πολλούς αυτό αλλάζει τη ζωή τους περισσότερο από την απόλυτη ροή.
Υπάρχουν φάρμακα για τον τραυλισμό;
Δεν υπάρχει εγκεκριμένο φάρμακο για τον τραυλισμό. Κάποια φάρμακα έχουν μελετηθεί, χωρίς αποτελέσματα που να δικαιολογούν τη χρήση τους ως θεραπεία. Η βάση της αντιμετώπισης παραμένει η λογοθεραπεία.
Καλύπτει ο ΕΟΠΥΥ λογοθεραπεία για τραυλισμό;
Ο ΕΟΠΥΥ καλύπτει συνεδρίες λογοθεραπείας σε παιδιά με ιατρική γνωμάτευση, κάτω από συγκεκριμένους όρους και όρια που αλλάζουν. Ρωτήστε τον παιδίατρό σας και τον λογοθεραπευτή για τα δικαιολογητικά που ισχύουν τη στιγμή που ξεκινάτε.
Διαβάστε επίσης
Πηγές
- Stuttering Foundation – Facts about Stuttering, Risk Factors, 7 Tips for Talking with Your Child (stutteringhelp.org)
- NIDCD – Stuttering (nidcd.nih.gov)
- ASHA – Childhood Fluency Disorders, Practice Portal (asha.org)
- NHS – Stammering (nhs.uk)
- Πανελλήνιος Σύλλογος Λογοπεδικών-Λογοθεραπευτών – Τραυλισμός