Λόγος, ομιλία, επικοινωνία: τρεις διαφορετικές έννοιες
Στην καθημερινή γλώσσα τα χρησιμοποιούμε σαν συνώνυμα, όμως ο λογοθεραπευτής τα διακρίνει, γιατί το καθένα χρειάζεται διαφορετική δουλειά.
- Ομιλία είναι η κινητική πράξη: πώς τα χείλη, η γλώσσα, η υπερώα και οι φωνητικές χορδές παράγουν ήχους. Προβλήματα ομιλίας είναι η λανθασμένη άρθρωση, ο τραυλισμός, η βραχνή φωνή.
- Λόγος είναι το σύστημα: λεξιλόγιο, γραμματική, σύνταξη, η ικανότητα να καταλαβαίνουμε και να παράγουμε προτάσεις και ιστορίες. Ένα παιδί μπορεί να αρθρώνει τέλεια, αλλά να έχει φτωχό λεξιλόγιο ή να μην καταλαβαίνει μια οδηγία δύο βημάτων.
- Επικοινωνία είναι η χρήση όλων αυτών για να έρθουμε σε επαφή με άλλους: βλεμματική επαφή, εναλλαγή σειράς στη συζήτηση, χειρονομίες, κατανόηση του πλαισίου. Αυτό το κομμάτι ονομάζεται πραγματολογία και είναι κεντρικό στα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού.
Τι καλύπτει η λογοθεραπεία
Άρθρωση και φωνολογία
Η πιο γνωστή περιοχή. Αφορά παιδιά που αντικαθιστούν, παραλείπουν ή παραποιούν ήχους πέρα από την ηλικία στην οποία αυτό είναι αναμενόμενο, καθώς και ενήλικες με δυσαρθρία μετά από νευρολογική βλάβη. Στη σελίδα Άρθρωση και φωνολογία θα βρείτε τους ήχους ανά ηλικία.
Λόγος: κατανόηση και έκφραση
Καθυστέρηση ομιλίας, αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή, φτωχό λεξιλόγιο, δυσκολία στη σύνταξη προτάσεων ή στην αφήγηση. Στους ενήλικες, η αφασία μετά από εγκεφαλικό είναι το χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Ροή της ομιλίας
Ο τραυλισμός και η ταχυλαλία. Η δουλειά περιλαμβάνει τεχνικές ομιλίας, αλλά και τη στάση απέναντι στο «κόλλημα», ώστε το άτομο να μην αποφεύγει καταστάσεις.
Φωνή
Βραχνάδα, κόπωση της φωνής, πολύποδες και οζίδια στις φωνητικές χορδές, φωνή μετά από χειρουργείο. Ο λογοθεραπευτής δουλεύει πάντα μετά από εξέταση από ωτορινολαρυγγολόγο, που αποκλείει οργανικές αιτίες.
Κατάποση και σίτιση
Η δυσφαγία αφορά ανθρώπους μετά από εγκεφαλικό, με νευρολογικές παθήσεις, ηλικιωμένους, αλλά και βρέφη με δυσκολίες σίτισης. Ο λογοθεραπευτής αξιολογεί την ασφάλεια της κατάποσης και προτείνει στάσεις, υφές τροφής και ασκήσεις, σε συνεργασία με γιατρό και διαιτολόγο.
Ανάγνωση και γραφή
Η δυσλεξία και οι μαθησιακές δυσκολίες έχουν συχνά ρίζα στη φωνολογική επίγνωση, δηλαδή στην ικανότητα να χειριζόμαστε τους ήχους της γλώσσας. Γι' αυτό ο λογοθεραπευτής συμμετέχει στην αξιολόγηση και την υποστήριξη, μαζί με το σχολείο.
Κοινωνική επικοινωνία
Στον αυτισμό και σε άλλες νευροαναπτυξιακές καταστάσεις, ο στόχος είναι λειτουργική επικοινωνία με όποιο μέσο δουλεύει: λέξεις, εικόνες, νοήματα, συσκευές.
Ακοή
Παιδιά και ενήλικες με απώλεια ακοής χρειάζονται συχνά υποστήριξη για να αναπτύξουν ή να διατηρήσουν καθαρή ομιλία και κατανόηση, ιδιαίτερα μετά την τοποθέτηση ακουστικών ή κοχλιακού εμφυτεύματος. Δείτε και το άρθρο Ακοή και κατανόηση λόγου.
Ποιος είναι λογοθεραπευτής στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα ο τίτλος «λογοθεραπευτής» (ή «λογοπεδικός», «λογοπαθολόγος») προϋποθέτει πτυχίο Τμήματος Λογοθεραπείας ελληνικού πανεπιστημίου ή αναγνωρισμένο ισότιμο πτυχίο του εξωτερικού. Για να ασκήσει το επάγγελμα, ο πτυχιούχος χρειάζεται βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος από την αρμόδια Περιφέρεια. Τα επαγγελματικά δικαιώματα του κλάδου περιγράφονται σε προεδρικό διάταγμα.
Τι να ρωτήσετε πριν ξεκινήσετε:
- Ποιο είναι το πτυχίο και αν υπάρχει βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος.
- Αν έχει εμπειρία στη συγκεκριμένη περιοχή (π.χ. τραυλισμός, δυσφαγία, αυτισμός). Κανείς δεν είναι ειδικός σε όλα.
- Αν είναι μέλος επιστημονικού συλλόγου, όπως ο Πανελλήνιος Σύλλογος Λογοπεδικών-Λογοθεραπευτών ή ο Σύλλογος Επιστημόνων Λογοπαθολόγων-Λογοθεραπευτών Ελλάδος.
- Πώς θα μετράει την πρόοδο και πόσο συχνά θα ενημερώνει την οικογένεια.
Στον δημόσιο τομέα, αξιολόγηση για παιδιά σχολικής ηλικίας γίνεται στα ΚΕΔΑΣΥ (Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης) και σε ιατροπαιδαγωγικά κέντρα δημόσιων νοσοκομείων, συνήθως με αναμονή. Για κάλυψη συνεδριών από τον ΕΟΠΥΥ απαιτείται ιατρική γνωμάτευση. Τα ακριβή δικαιολογητικά αλλάζουν, γι' αυτό επιβεβαιώστε τα στον φορέα σας.
Πώς εξελίσσεται ένας κύκλος λογοθεραπείας
- Πρώτη επαφή και ιστορικό. Ο λογοθεραπευτής ακούει την ανησυχία, ρωτάει για την εγκυμοσύνη, τα ορόσημα, τις ασθένειες, το οικογενειακό ιστορικό και τη γλώσσα ή τις γλώσσες του σπιτιού.
- Αξιολόγηση. Μία έως τρεις συναντήσεις με δοκιμασίες, παρατήρηση και δείγμα ομιλίας. Αναλυτικά στη σελίδα Λογοθεραπευτική αξιολόγηση.
- Σχέδιο παρέμβασης. Γραπτοί στόχοι με χρονικό ορίζοντα, π.χ. «σε τρεις μήνες να παράγει το /σ/ σωστά στην αρχή της λέξης στο 80% των προσπαθειών».
- Συνεδρίες. Συνήθως 30 έως 45 λεπτά, μία ή δύο φορές την εβδομάδα. Στα μικρά παιδιά γίνονται μέσα από παιχνίδι, στους ενήλικες με πιο δομημένες ασκήσεις. Το κομμάτι που γίνεται στο σπίτι είναι συχνά πιο σημαντικό από τη συνεδρία.
- Επαναξιολόγηση. Κάθε λίγους μήνες μετριέται η πρόοδος και προσαρμόζονται οι στόχοι. Ο κύκλος κλείνει όταν οι στόχοι επιτευχθούν ή όταν η πρόοδος σταθεροποιηθεί και αρκεί η παρακολούθηση.
Η διάρκεια ποικίλλει πολύ: μια απλή αρθρωτική δυσκολία μπορεί να λυθεί σε λίγους μήνες, ενώ η αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικό ή η υποστήριξη ενός παιδιού στο φάσμα διαρκεί χρόνια και αλλάζει μορφή καθώς το άτομο μεγαλώνει. Ένας σοβαρός επαγγελματίας δεν υπόσχεται «πλήρη αποκατάσταση σε δέκα συνεδρίες».
Τι μπορείτε να κάνετε εσείς
Η λογοθεραπεία δουλεύει όταν μεταφέρεται στην καθημερινότητα. Οι γονείς που μιλούν πολύ με το παιδί, διαβάζουν μαζί του, περιγράφουν αυτά που κάνουν και δίνουν χρόνο να απαντήσει, ενισχύουν κάθε στόχο της συνεδρίας. Οι ενήλικες που εξασκούνται λίγο κάθε μέρα προοδεύουν περισσότερο από όσους βασίζονται μόνο στη συνάντηση με τον θεραπευτή. Ζητήστε πάντα συγκεκριμένες οδηγίες για το σπίτι.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά λογοθεραπευτή, λογοπεδικού και λογοπαθολόγου;
Στην Ελλάδα χρησιμοποιούνται και οι τρεις όροι για το ίδιο επάγγελμα, ανάλογα με την εποχή και τη σχολή από την οποία αποφοίτησε κάποιος. Αυτό που μετράει είναι το πτυχίο Λογοθεραπείας και η βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος.
Πόσο διαρκεί συνήθως η λογοθεραπεία;
Εξαρτάται από τη δυσκολία, την ηλικία και την εξάσκηση στο σπίτι. Μια μεμονωμένη αρθρωτική δυσκολία συχνά βελτιώνεται μέσα σε λίγους μήνες. Η αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικό ή η υποστήριξη σε αναπτυξιακές διαταραχές είναι μακροχρόνια διαδικασία με περιοδικές επαναξιολογήσεις.
Μπορεί να γίνει λογοθεραπεία διαδικτυακά;
Για πολλές περιπτώσεις, ιδίως σε παιδιά σχολικής ηλικίας και ενήλικες, η τηλελογοθεραπεία έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα και χρησιμοποιείται ευρέως από το 2020. Σε πολύ μικρά παιδιά και στη δυσφαγία η φυσική παρουσία παραμένει προτιμότερη.
Το δίγλωσσο παιδί έχει μεγαλύτερο κίνδυνο για διαταραχή λόγου;
Όχι. Η διγλωσσία δεν προκαλεί καθυστέρηση ούτε διαταραχή. Το δίγλωσσο παιδί μπορεί να μοιράζει το λεξιλόγιό του στις δύο γλώσσες, γι' αυτό η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τις δύο. Αν υπάρχει διαταραχή, εμφανίζεται και στις δύο γλώσσες.
Χρειάζεται να συνεχίσει το παιδί λογοθεραπεία το καλοκαίρι;
Ένα διάλειμμα λίγων εβδομάδων δεν ακυρώνει την πρόοδο, αρκεί να συνεχίζεται η εξάσκηση στο σπίτι. Για μεγαλύτερες παύσεις συζητήστε με τον λογοθεραπευτή, ιδίως αν το παιδί βρίσκεται σε κρίσιμη φάση, όπως η πρώτη δημοτικού.
Διαβάστε επίσης
Πηγές
- ASHA – Who Are Speech-Language Pathologists, and What Do They Do? (asha.org)
- ASHA – Scope of Practice in Speech-Language Pathology (asha.org)
- Πανελλήνιος Σύλλογος Λογοπεδικών-Λογοθεραπευτών – Το επάγγελμα και τα επαγγελματικά δικαιώματα
- Υπουργείο Παιδείας – ΚΕΔΑΣΥ, Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (minedu.gov.gr)
- NIDCD – Speech and Language (nidcd.nih.gov)